Rozmowa z dzieckiem o śmierci zawsze jest trudnym momentem, zwłaszcza gdy zgon dotyczy bliskiej mu osoby. O co należy wówczas szczególnie zadbać? Od jakiego wieku dziecko jest w stanie pojąć, co to jest śmierć i zrozumieć jej nieodwracalność? Postanowiliśmy przyjrzeć się bliżej tym zagadnieniom.
W jakim wieku dziecko zaczyna rozumieć pojęcie śmierci?
Rozumienie śmierci u dzieci zmienia się wraz z ich wiekiem oraz rozwojem emocjonalnym i poznawczym. Dzieci do 3 roku życia nie są w stanie pojąć, czym jest śmierć, jednak mogą odczuwać brak bliskiej osoby, która zmarła. Z kolei maluchy w wieku przedszkolnym traktują ją jako coś odwracalnego, często pytając, kiedy zmarły wróci albo gdzie jest. Rozumienie ostateczności śmierci zaczyna się pojawiać dopiero u dzieci w wieku 6-9 lat. Na tym etapie rzadko jednak mają świadomość, że zjawisko to dotyczy wszystkich, także ich samych. Jednocześnie mogą pojawiać się u nich obawy dotyczące bezpieczeństwa własnego oraz najbliższych. Z kolei dzieci w wieku 10-12 lat i starsze często mają już własne przemyślenia na temat życia i śmierci.
Jak wytłumaczyć dziecku, co to jest śmierć?
Rozmowa z dzieckiem o śmierci zawsze powinna być dostosowana do jego wieku i zdolności poznawczych. Wymaga podejścia pełnego wrażliwości i szczerości. Warto także tak dostosować swój przekaz, by nie był on mylący lub niezrozumiały. Jednocześnie dziecko powinno czuć wsparcie emocjonalne dorosłego – zwłaszcza jeśli rozmowa wiąże się z przekazaniem informacji o śmierci babci, dziadka, rodzica czy innej bliskiej mu osoby.
Jeśli dziecko pyta o śmierć, nie należy tego zbywać. Zwłaszcza u kilkulatków pytania tego typu wynikają z naturalnej ciekawości świata. Warto wówczas odpowiadać prosto i bez zbędnych metafor – myślenie abstrakcyjne u dzieci zaczyna rozwijać się dopiero powyżej 6 roku życia. Lepiej więc powiedzieć, że kiedy ktoś umiera, jego ciało przestaje działać, niż że dana osoba zasnęła na zawsze albo że już się nie obudzi. Na tym etapie można posłużyć się także książeczkami, które z jednej strony podpowiedzą rodzicowi, jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci babci czy innej osoby, a z drugiej postarają się wyjaśnić zawiłości tego zjawiska kilkulatkowi. Wśród pozycji godnych uwagi warto wymienić przede wszystkim:
- „Cudowna wyspa dziadka” – Benji Davies,
- „Puste miejsce po zajączku” – John Dougherty,
- „Wróć mój Wilku, wróć!” – Sandra Dieckmann,
- „Mój dziadek był drzewem czereśniowym” – Angela Nanetti,
- „Dziewczynka z parku” – Barbara Kosmowska.
Co jeszcze warto wziąć pod uwagę w kwestii tego, jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci bliskiej osoby? Starsze dzieci mogą zadawać już bardziej konkretne pytania dotyczące na przykład tego, dlaczego ludzie umierają albo co się dzieje po śmieci. W ich przypadku można odnieść się do przekonań religijnych czy filozoficznych rodziny, opowiadając o niebie lub obecności w życiu żyjących. Warto także wcześniej przemyśleć kwestię, czy dziecko powinno uczestniczyć w pogrzebie.
Od jakiego wieku mówić dziecku o śmierci?
Chociaż nie ma jednego konkretnego wieku, od którego należy zacząć mówić dziecku o śmierci, warto poruszać ten temat, gdy to zadaje pytania lub w sytuacjach, gdy zetknie się z nią bezpośrednio. Ze względu na komfort malucha, ale i swój własny, warto jednak wiedzieć, jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci dziadka lub innych osób, które niekoniecznie osiągnęły podeszły wiek.
Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci bliskiej osoby?
Rozmowa z dzieckiem o śmierci może być trudna i bolesna, szczególnie w przypadku osoby, który sam boryka się ze stratą i towarzyszą jej trudne emocje – o żałobie u dorosłych można przeczytać tutaj: Jak poradzić sobie ze śmiercią bliskiej osoby?
Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci rodzica lub któregoś z dziadków?
- Dostosuj rozmowę do wieku i rozumienia dziecka.
Każdy etap rozwoju dziecka wiąże się z innym rozumieniem śmierci, a dostosowanie przekazu pozwoli na zbudowanie przestrzeni pełnej komfortu oraz zrozumienia.
- Używaj prostych słów i unikaj metafor.
Dzieci, zwłaszcza te młodsze, często rozumieją świat dosłownie, dlatego też skomplikowane metafory dotyczące śmierci mogą wprowadzać je w błąd, budząc niepotrzebny lęk. Lepiej jest więc używać prostych, szczerych zwrotów, które, choć dorosłemu mogą wydawać się brutalne, zostaną łatwo zrozumiane przez dziecko.
- Odpowiadaj na pytania.
Kluczową kwestią w tym, jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci kolegi czy krewnego, jest odpowiadanie szczerze na pytania. Chociaż początkowo mogą wydawać się one kłopotliwe, warto wykazać się zrozumieniem i odpowiadać na nie tak, by kilkulatek zrozumiał przekaz.
- Pozostaw przestrzeń na emocje i przeżywanie żałoby.
Dziecko, tak jak dorosły, może odczuwać różne emocje w związku ze śmiercią. Warto je wysłuchać i wytłumaczyć, że odczuwanie złości czy smutku w takiej sytuacji jest całkowicie normalne. Jest to szczególnie ważne, gdy chodzi o relację dziecko a śmierć rodzica. W takim przypadku brak obecności zmarłego może być szczególnie dotkliwy.
Zakład pogrzebowy Styks już od przeszło 30 lat towarzyszy rodzinom zmarłych w trudnym momencie pożegnania. Oferujemy usługi pogrzebowe we Wrocławiu i okolicach na najwyższym poziomie, pozostając do Państwa dyspozycji o każdej porze.
