Dziedziczenie to jeden z tych tematów, o których rzadko myślimy na co dzień, a które nabierają ogromnego znaczenia w trudnych momentach związanych ze śmiercią bliskiej osoby. W takich sytuacjach pojawiają się pytania dotyczące testamentu, podziału majątku oraz obowiązujących praw, a jedną z kwestii, którą się rozważa, jest zachowek. Wiele osób nie wie, czym w rzeczywistości jest zachowek – ile wynosi i komu przysługuje, co może prowadzić do niepotrzebnych napięć i nieporozumień. Warto więc zrozumieć podstawowe zasady, aby świadomie zadbać o interesy rodziny i uniknąć konfliktów. Poniższy artykuł wyjaśnia wszystkie kluczowe kwestie związane z zachowkiem po śmierci bliskiego, ogólne i z uwzględnieniem lokalnego aspektu Wrocławia.
Zachowek – co to jest?
Zachowek to forma prawna, chroniąca najbliższych członków rodziny przed pominięciem w testamencie. W myśl tej instytucji nawet, jeśli testament wyklucza poszczególnych krewnych, mają oni prawo do części majątku. Ponadto o zachowek po śmieci bliskiego można starać się również w przypadku, gdy spadkobierca otrzymał mniej, niż wynika z dziedziczenia ustawowego.
Sprawy o dziedziczenie i zachowek we Wrocławiu są bardzo częste – szczególnie w sytuacji, gdy majątek obejmuje nieruchomości, działalność gospodarczą lub mieszkania o dużej wartości. Dlatego warto wiedzieć, jakie przepisy obowiązują, ile wynosi zachowek po rodzicach i innych członkach rodziny oraz jak obliczyć przysługującą kwotę.
Dowiedz się: Gdzie i jakie dokumenty złożyć po śmierci bliskiej osoby?
Zachowek – dla kogo jest przeznaczony?
Jak wspomniano wcześniej, prawo chroni bliskich zmarłego przed pominięciem w dziedziczeniu przez instytucję, jaką jest zachowek. Komu się on należy, jest jasno określone i wskazuje na zstępnych, czyli dzieci, wnuki, prawnuki oraz małżonków i rodziców. Należy przy tym pamiętać, że zachowek po rodzicach czy dziadkach należy się również dzieciom adoptowanym, a rodzicom jedynie, gdy zmarły nie pozostawił dzieci.
Co z siostrą lub bratem? Kiedy rodzeństwo nie ma prawa do zachowku? Według przepisów prawnych rodzeństwo nie zalicza się do grona osób, które mogą ubiegać się o zachowek. Nawet jeśli spadkodawca nie pozostawił dzieci lub rodziców, siostra i brat nie mogą skorzystać z instytucji zachowku.
Co z zachowkiem, gdy jest testament?
Wiele osób zastanawia się, jaka jest zależność między zachowkiem a testamentem. Według prawa ostatnia wola spadkodawcy nie znosi prawa do zachowku. Zmienia jedynie formę dziedziczenia. Kiedy można dochodzić zachowku? Zarówno wtedy, gdy dana osoba nie została ujęta w testamencie, jak i wówczas, gdy przyznany spadek ma mniejszą wartość niż część spadku po zmarłym przysługująca według dziedziczenia ustawowego. W całym kraju obowiązuje to samo prawo, więc o zachowek we Wrocławiu i w każdym innym mieście mogą ubiegać się osoby, które czują się pokrzywdzone ostatnią wolą zmarłego.
Czy należy się zachowek, gdy jest akt notarialny?
Akt notarialny, w którym spadkodawca przekazuje nieruchomość lub inną wartość za życia, nie znosi prawa do zachowku. Darowizna taka jest zwykle doliczana do masy spadkowej, co wpływa na obliczenie wysokości, jaką powinien wynosić zachowek. Ile wynosi należna kwota, przedstawiamy poniżej.
Komu i ile należy się zachowku?
To, ile wynosi zachowek i jaką kwotę można otrzymać, nie jest stałe. Wysokość zachowku zależy przede wszystkim od wysokości substratu zachowku, czyli pozostawionej przez zmarłego czystej wartości spadku. Do tego dochodzi również kwestia tego, kto ubiega się o zachowek. Wysokość należności, według obowiązujących przepisów prawa, przedstawia się następująco:
- 1/2 wartości udziału spadkowego – dla osób pełnoletnich i zdolnych do pracy;
- 2/3 wartości udziału spadkowego – dla osób małoletnich lub trwale niezdolnych do pracy.
Ostateczna wysokość zachowku zależy od tego, jaki udział spadkowy przysługuje osobie starającej się o zachowek. To natomiast uzależnione jest od stopnia pokrewieństwa i liczby osób, mających prawo do spadku.
Ile wynosi zachowek po rodzicach?
Zachowek po rodzicach jest jednym z najczęstszych przypadków i w obliczaniu jego wartości duże znaczenie ma udział spadkowy. Jeśli oboje rodzice nie żyją, każde z dzieci ma prawo do równej części spadku. Jednak jeśli jedno z rodziców żyje, wtedy mama lub tata mają prawo do nie mniej niż 1/4 (25%) spadku, a pozostałe 3/4 (75%) jest dzielone równo między dzieci.
Przykładowo w przypadku dziedziczenia ustawowego, gdy zmarły miał dwoje dzieci i małżonka, to, ile wynosi zachowek, oblicza się na podstawie udziałów:
- małżonek – 1/2 lub 2/3 udziału (1/4 spadku);
- dorosłe dziecko – 1/2 lub 2/3 udziału (połowy z 3/4 spadku),
- małoletnie dziecko – 2/3 udziału (połowy z 3/4 spadku).
Zachowek po dziadkach
Zachowek po dziadkach dotyczy wnuków tylko wtedy, gdy ich rodzic (dziecko dziadków) nie żyje. W tym przypadku wysokość zachowku obliczana jest również według udziałów w dziedziczeniu. Jeśli zmarły rodzic był jedynakiem, cały udział w spadku po dziadku przechodzi na wnuki. Jeśli jednak miał rodzeństwo, np. jedną siostrę, wtedy wnukom przypada 1/2 udziału w spadku. Od tej części liczona jest kwota zachowku.
Jeśli żyją dzieci spadkodawcy, wnukom zachowek po dziadkach nie przysługuje.
Jak obliczyć zachowek?
Pierwszym krokiem przy obliczaniu zachowku jest ustalenie udziału spadkowego, który przysługuje osobie uprawnionej według prawa dziedziczenia. Następnie ustalany jest wspomniany wcześniej substrat zachowku, czyli faktyczna wartość spadku. W tym celu od wartości aktywów, według stanu w dniu śmierci zmarłego, odlicza się sumę pozostawionych przez niego długów. Przy obliczaniu substratu należy uwzględnić również darowizny dokonane za życia oraz zapisy windykacyjne. Dopiero wtedy od kwoty majątku oblicza się udział spadkowy określonej osoby, a od niego faktyczną wartość zachowku.
Przeczytaj również: Jak przyznawany jest spadek po zmarłym? Zasady dziedziczenia
Kiedy można dochodzić zachowku, gdzie i ile jest na to czasu?
Zachowek nie jest roszczeniem, które dostaje się automatycznie – trzeba go dochodzić od spadkobierców. W tym celu należy wnieść sprawę do właściwego sądu cywilnego, najczęściej obejmującego ostatnie miejsce zamieszkania zmarłego. Jeśli nie da się tego ustalić, wtedy sprawa powinna trafić do sądu okręgowego, któremu podlega majątek spadkowy. Przykładowo, jeśli częścią majątku jest nieruchomość znajdująca się na terenie Wrocławia, wtedy pozew powinien trafić do właściwego ze względu na jej lokalizację sądu i rozprawa o zachowek odbędzie się we Wrocławiu. Najwcześniej można to zrobić po otwarciu spadku, czyli po śmierci spadkodawcy, a najczęściej po ogłoszeniu testamentu.
Sprawa o zachowek po śmierci
Pozew kierowany jest przeciw spadkobiercom, którzy zostali ujęci w testamencie. Aby sprawa o zachowek po śmierci bliskiej osoby mogła dojść do skutku, trzeba przedstawić dokument potwierdzający, że pozwany odziedziczył spadek bądź otrzymał od zmarłego darowiznę. Mogą to być testament, akt notarialny poświadczający dziedziczenie bądź przekazanie darowizny lub stwierdzenie nabycia spadku. Do tego należy przedstawić dokumenty stwierdzające, co wchodzi w skład spadku, jak akt nadania ziemi czy wypis z ksiąg wieczystych.
Czy po 10 latach należy się zachowek?
Nie. Przepisy jasno określają, ile czasu o zachowek można się ubiegać. Według prawa obejmującego zachowek przedawnienie następuje z upływem 5 lat od śmierci bliskiego lub ogłoszenia testamentu. Po tym czasie nie można skutecznie dochodzić zapłaty.
Kiedy można przegrać sprawę o zachowek?
Do przegranej sprawy o zachowek dochodzi najczęściej wtedy, gdy:
- roszczenie zostało zgłoszone po upływie terminu przedawnienia,
- nie przedstawiono dowodów potwierdzających wartość majątku,
- osoba dochodząca zachowku została wcześniej wydziedziczona zgodnie z prawem.
Co chroni przed zachowkiem?
Zachowek to instytucja prawna, która bardzo dobrze chroni najbliższych. Dlatego uniknięcie roszczenia jest trudne. Jak sporządzić testament, żeby nie było zachowku? Jeśli spadkodawca nie chce, aby określone osoby otrzymały zachowek po śmierci, może skorzystać z wydziedziczenia. Musi jednak być ono bardzo dobrze uzasadnione i opisane w testamencie. Aby wydziedziczenie było skuteczne, muszą zostać spełnione konkretne przesłanki.
Kiedy nie dostaje się zachowku?
Wydziedziczenie może faktycznie wykluczyć zachowek, a testament musi udowadniać, że bliski:
- nagminnie postępuje wbrew zasadom współżycia społecznego (np. jest uzależniony);
- nie wypełnia obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy (np. mimo próśb nie pomaga, nie utrzymuje kontaktu);
- dopuścił się czynów karalnych względem spadkodawcy lub jego bliskich (np. naruszył nietykalność cielesną lub ograniczył wolność).
W tym przypadku naturalnym jest pytanie, czy dziecku zawsze należy się zachowek? Mimo iż prawo skutecznie chroni dzieci, w przypadku skutecznego wydziedziczenia staranie się o zachowek jest niemożliwe.
Kiedy nie płaci się zachowku po rodzicach?
Poza wydziedziczeniem, wypłaty zachowku po rodzicach można uniknąć również w sytuacji, gdy uprawniony zrzekł się dziedziczenia lub odrzucił spadek. Roszczenie uniemożliwia również wspomniane powyżej przedawnienie, umowa dożywocia i darowizny z wieloletnim wyprzedzeniem (niektóre nie są doliczane do schedy).
Zachowek po śmierci bliskiej osoby
Zachowek to ważne narzędzie ochrony osób najbliższych. Warto znać swoje prawa, aby wiedzieć, kiedy można się o niego ubiegać, jak obliczyć wysokość roszczenia i co może uniemożliwić jego otrzymanie. Posiadanie tych informacji pomaga uniknąć sporów rodzinnych, a w trudnym czasie po śmierci bliskiej osoby daje większe poczucie bezpieczeństwa prawnego. Jeśli potrzebujesz dodatkowych informacji lokalnych, które mogą dotyczyć przykładowo zachowku we Wrocławiu, warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w prawie spadkowym.
Szukasz wsparcia przy organizacji pogrzebu lub załatwieniu formalności urzędowych i spraw spadkowych? Zapraszamy do kontaktu z zakładem pogrzebowym Styks. Jako doświadczona firma pogrzebowa we Wrocławiu oferujemy pomoc, która pozwala rodzinie i bliskim godnie pożegnać zmarłą osobę. Dzięki szerokiemu zakresowi usług możemy kompleksowo zrealizować ceremonię ostatniego pożegnania, jak również zając się dopełnianiem różnego rodzaju formalności związanych z zamknięciem spraw doczesnych osoby zmarłej.